#FactsFirstRedefined | Ano nga ba ang saysay ng Buwan ng Wika?

Hindi lang ito tungkol sa mga sabayang pagbigkas, baybayang paligsahan, o pagsusuot ng barong at saya tuwing Agosto.

Ang Buwan ng Wika ay hindi simpleng pagdiriwang — ito ay isang taunang psychosocial checkpoint. Sa panahong binabaha tayo ng banyagang media, trending slang, at AI-generated content, itanong natin: Kilala pa ba natin ang sarili natin sa sariling wika?

RA 7104 at ang pagsilang ng KWF

Binuo noong 1991, ang Republic Act No. 7104 ang nagtatag ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF) — ang ahensyang nagbabantay at nagbubuo ng mga patakaran sa pambansang wika. Layunin nito ang paunlarin hindi lang ang Filipino, kundi pati na rin ang mga katutubong wika sa bansa.

Wika bilang kolektibong memorya

Ayon sa Ethnologue, may humigit-kumulang 182 hanggang 186 na wika sa Pilipinas. May ilang artikulong nagsasabing 187, ngunit ang pinakabagong tala ay 184 ang buhay, 175 ang katutubo, at 9 ang di-katutubo.

Ngunit ilan lang ba sa mga wikang ito ang tunay na lumulutang tuwing Buwan ng Wika?

Sa mga paaralan, tampok ang “Filipino” — ngunit aling Filipino nga ba ito? Sa maraming pagkakataon, ito’y nananatiling Tagalog‑centric, habang ang mga wika tulad ng Kapampangan, Tausug, Maranao, at Aklanon na may sariling mayamang panitikan at kasaysayan ay tila nasa laylayan ng selebrasyon.

Ngunit hindi lang ito usapin ng representasyon. Ayon sa mga sikolohistang sina Vygotsky at Sapir-Whorf, hindi lang daluyan ng komunikasyon ang wika. Ito rin ang humuhubog sa paraan ng ating pag-iisip. Kaya kung English ang primary medium mo sa eskwelahan, at Filipino lang sa impormal na usapan, natural lang bang hati rin ang pag-unawa mo sa sarili mong kultura?

Sa simpleng salita: Kapag ibang wika ang gamit, ibang bahagi ng sarili ang umaandar. At kapag ang mga wika ng rehiyon ay hindi naririnig o kinikilala, may bahagi ng kolektibong sarili nating nananahimik.

Wika sa silid-aralan: Alin ang para sa kinabukasan?

May mga panig na nagsasabing English ang “language of the future,” pero ano nga ba ang epekto nito sa pagkatuto?

Ayon sa 2019 report ng Philippine Institute for Development Studies (PIDS), mas mataas ang retention at reading comprehension ng mga mag-aaral kapag tinuturuan gamit ang kanilang unang wika.

Kaya isinulong ang Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) — isang hakbang mula DepEd kung saan ang unang tatlong baitang ay itinuturo gamit ang katutubong wika ng bata.

Ngunit habang isinusulong ang multilinggwalismo sa mga silid-aralan, tila hindi ito ganap na nasasalamin sa aktwal nitong selebrasyon. Bagama’t may mga inisyatibo ang KWF na nagpapakita ng pagpapahalaga sa mga katutubong wika gaya ng mga temang taunang nakatuon sa wika ng rehiyon — nananatiling nakasentro pa rin sa Tagalog (o Filipino) ang mga aktibidad sa maraming paaralan, gaya ng sabayang pagbigkas at iba pang mga patimpalak.

Lingua-schism at “cognitive dissonance” ng kabataan

Ang wikang pambansa ay minsang ginamit bilang sandata ng nation-building — isang tulay upang pag-isahin ang magkakaibang etnolingguwistikong komunidad sa bansa. Ngunit sa parehong hinga, maaari rin itong magsilbing anyo ng linguistic imperialism, lalo na kung ang pagkakaisang ito ay nakabatay sa pagkitil ng iba pang tinig.

Ayon sa linggwistang si Dr. David Zorc (1977), ang unipormidad ng Filipino na kadalasang Tagalog ang pundasyon ay maaaring hadlangan ang natural na pag-unlad ng mga rehiyonal na wika. Kaya’t sa bawat slogan contest na hindi kinikilala ang lokal na salita, may nawawalang bahagi ng kultura. Ang pagiging sentro ng Tagalog sa mga institusyon, lalo na tuwing ibinubunyi ito, ay isang tahimik ngunit sistemikong anyo ng pagkalimot sa linguistic heritage ng maraming rehiyon.

Dagdag pa rito, ang hindi pagkakatugma ng wikang ginagamit sa tahanan at sa paaralan ay nagdudulot ng tinatawag na linguistic schism — isang pagkakahating mental at emosyonal.

Isa itong uri ng cognitive dissonance, ayon sa mga sikolohista, kung saan naglalaban ang “sarili mong pagkakakilanlan” at “inaasahan ng lipunan.”

“Mas confident akong mag-Filipino pag galit. Pero pag recitation? Dapat English para seryoso ako pakinggan.”

Ang ganitong pagkakahati ay nakaaapekto sa self-esteem, class participation, at maging sa career identity formation.

Wika bilang daluyan ng paghilom

Kapag nangyayari ang Buwan ng Wika, hindi lang ito simpleng pagdiriwang. Ito’y maaaring magsilbing kolektibong cultural journaling — isang pagkakataong mag-self‑reflect bilang isang bansa na hinahanap ang sarili sa pamamagitan ng salin ng mga salita. 

Ito’y paalala na may tinig tayong sarili, sapagkat ang tunay na kaalaman ay nagsisimula sa wikang naiintindihan natin, hindi yaong wikang naiintindihan lamang tayo.

• Ayon sa Proklamasyon Blg. 1041 (1997), ginawang buwanang selebrasyon ngayong Agosto ang Linggo ng Wika upang palaganapin at ipahalaga ang wikang Filipino at iba pang katutubong wika sa bansa.
• Isa itong forum para sa pagpapalago ng pambansang identidad, kung saan ang wika ay nagiging daan para sa pagkakaisa at repleksyon ng kultura’t tradisyon. 
• Sa pananaw ng Filipino Gen Z, masasalamin kung paanong tinatahak nila ang ugnayan ng mga impluwensiyang lokal at global na humuhubog sa isang maraming-hantad (multilayered) na pag-unawa at mas malalim na pagpapahalaga sa sariling wika bilang bahagi ng pambansang pagkakakilanlan.

Hindi lang mahalaga kung anong wika ang ginagamit, kundi kung sino ang nagmumungkahi nito.

Sa dulo, ang tanong ay hindi lang basta “Filipino o English?” kundi: Sino ang may kapangyarihang magtakda ng wikang dapat gamitin, at para kanino ba ito ginagamit?

Habang ipinagdiriwang natin ang Buwan ng Wika, mahalagang tandaan:

Hindi ito simpleng pagbabalik-tanaw sa nakaraan, kundi isang paglikha ng kinabukasang may malay sa pinanggalingan.