HINDI NA NAHIHIYA SI MAKAHIYA: UPLB researchers sinuri ang potensyal nito laban sa Dysmenorrhea

Mig Anishi Zamora

Sa isang dampi, agad itong tumitiklop. Kilala bilang makahiya (Mimosa pudica), isa itong halamang karaniwang makikita sa gilid ng kalsada—madalas pinaglalaruan, minsan tinatapakan, at kadalasang hindi pinapansin. 

Ngunit sa isang laboratoryo sa University of the Philippines Los Baños (UPLB), sinusuri ito hindi bilang simpleng damo, kundi bilang posibleng susi sa pag-unawa sa isang sakit na matagal nang minamaliit. 

Pinag-aaralan ng mga mananaliksik sa UPLB ang potensyal ng makahiya upang makatulong sa dysmenorrhea o pananakit ng puson tuwing may regla—isang kondisyong nararanasan ng maraming kababaihan ngunit madalas itinuturing na karaniwan at dapat tiisin. 

Pinili nina Paula Bianca De Guzman, kasama ang kaniyang tagapayo na si Dr. Maria Dalisay Maligalig, na ituon ang kaniyang undergraduate thesis sa kalusugan ng kababaihan, partikular sa paghahanap ng mas maayos na pag-unawa at posibleng alternatibong lunas para sa dysmenorrhea. 

Bagama’t laganap ang kondisyong ito sa Pilipinas, hindi nito ibig sabihin na ito ay normal na lamang. Sa kabila ng dalas ng karanasan, nananatiling kulang ang pansin at pagsusuri dito—na nagiging dahilan kung bakit maraming kaso ang hindi agad natutukoy o nabibigyan ng angkop na lunas. 

Sakit na sinasabing “tiisin na lang”

Madalas pinapayuhan ang mga kababaihan na magpahinga, uminom ng pain reliever, o simpleng tiisin ang pananakit kapag may regla—isang tugon na nagpapakita kung gaano kadalas ituring na pangkaraniwan ang dysmenorrhea, sa halip na isang kondisyong dapat sinusuri. 

Ngunit ayon kay De Guzman, may problema sa ganitong pananaw. Ipinapaliwanag niya na kahit laganap ang dysmenorrhea, hindi ito nangangahulugang normal na ito o hindi na dapat bigyan ng pansin. 

Sa ilang kaso, maaari itong magsilbing senyales ng mas malalim na kondisyon na nananatiling hindi natutukoy dahil sa kakulangan ng pagsusuri. Ibig sabihin, ang sakit ay maaaring senyales ng mas malalim na kondisyon—na hindi natutuklasan dahil hindi ito binibigyan ng sapat na pansin.

Dagdag pa niya, ang pagtitiis sa sakit ay hindi sapat na tugon. Kapag patuloy itong binabalewala, nagiging limitado ang pagkilala at paggamot sa dysmenorrhea, kaya’t maraming kaso ang nananatiling hindi natutugunan nang maayos. 

Mula damo tungo sa posibleng lunas

Pinili ni De Guzman ang makahiya dahil hindi ito bago sa kaalaman ng mga Pilipino. 

Sa ilang komunidad, ginagamit ito bilang halamang gamot para sa mga impeksyon sa balat at sugat, lalo na kung limitado ang akses sa klinika o botika—ngunit ang ganitong paniniwala ay kinakailangang mapatunayan sa siyentipikong paraan. 

Diin pa niya, layunin ng kaniyang pag-aaral na siyasatin ang potensyal ng katas ng dahon ng makahiya bilang panlunas sa sakit na dulot ng regla. 

Sa isinagawang eksperimento, gumamit siya ng mga babaeng daga bilang modelo, isang karaniwang pamamaraan sa pananaliksik dahil sa ilang pagkakatulad ng kanilang pisyolohiya sa tao, lalo na sa pagtugon sa sakit. 

Sinuri niya kung paano nagbabago ang kilos ng mga daga sa ilalim ng kondisyong kahalintulad ng dysmenorrhea at kung may epekto ang pagbibigay ng katas ng makahiya sa kanilang nararanasang discomfort. 

Tiningnan din ang kanilang matris—ang bahaging direktang apektado sa menstrual pain—upang matukoy kung may pisikal na pagbabagong nagaganap. 

Batay sa resulta, nakitaan ng pagbaba sa mga kilos na indikasyon ng pananakit, na nagpapahiwatig ng posibleng epekto ng katas ng makahiya. 

Gayunpaman, nilinaw ni De Guzman na hindi pa sapat ang mga datos upang makapagbigay ng tiyak na konklusyon. Bagama’t may nakikitang pattern sa mga resulta, kinakailangan pa ng mas maraming pag-aaral upang mapatibay ang mga natuklasan. 

Ibig sabihin, nananatili pa itong paunang ebidensya. Kailangan pa ng mas malawak na datos at mas malalim na pagsusuri upang matukoy kung paano eksaktong kumikilos ang mga kemikal sa loob ng makahiya—ang tinatawag na mechanism of action, o kung paano nito naaapektuhan ang katawan upang mabawasan ang pananakit. 

Hindi shortcut ang halamang gamot

Dahil madaling makita ang makahiya—sa gilid ng kalsada, sa bakuran, sa pagitan ng mga damo—madaling isipin na puwede na itong gawing agarang lunas. Para bang sapat na ang pakuluan ito, inumin, at hintayin na mawala ang sakit.

Ngunit malinaw ang babala ni De Guzman, ang mga halamang gamot ay kailangang dumaan sa masusing pananaliksik dahil hindi pa ganap na napapatunayan ang kanilang kaligtasan at bisa. 

Ibig sabihin, hindi pa sigurado kung gaano ito kaepektibo, gaano karami ang dapat inumin, o kung may side effects ba ito.

Sa mismong pag-aaral, inirekomenda ang mas malalim pang pagsusuri, kabilang ang pagtukoy sa mga aktibong compound ng halaman at kung paano ito direktang nakaaapekto sa pananakit ng puson tuwing may regla. 

Mahalaga ring tandaan na ang pag-aaral ay isinagawa sa mga daga, hindi sa tao. Karaniwan itong unang hakbang sa siyensya, ngunit hindi lahat ng epekto sa hayop ay eksaktong kapareho ng epekto sa tao. 

Kaya bago pa man ito maituring na gamot, kailangan pa itong dumaan sa mas maraming eksperimento at clinical trials na ginagawa mismo sa tao upang matiyak ang kaligtasan at bisa nito. 

Sa ngayon, nananatiling pinakamainam ang pagkonsulta sa doktor at paggamit ng mga aprubadong gamot, lalo na kung matindi ang nararanasang pananakit. 

Hindi nito isinasantabi ang potensyal ng makahiya, ngunit inilalagay ito sa tamang konteksto bilang isang posibilidad, hindi pa isang ganap na solusyon. 

Ang tunay na punto ng pananaliksik

Hindi lahat ng sagot ay agad natatagpuan. May mga pananaliksik na nagsisimula sa mga karaniwang bagay na matagal nang hindi nabibigyang pansin, o sa mga karanasang paulit-ulit na nararanasan ngunit bihirang siyasatin.

Ang pag-aaral ni De Guzman ay hindi pa nagbibigay ng tiyak na lunas at hindi pa maituturing na sagot sa dysmenorrhea. Sa ngayon, nananatili itong paunang ebidensya na nangangailangan pa ng mas malawak na pagpapatibay.

Gayunpaman, mahalaga ang ambag nito sa pagpapalawak ng pananaliksik. Ipinapakita nito na ang mga karaniwang karanasan at nakasanayang pananaw ay maaaring suriin sa pamamagitan ng sistematikong imbestigasyon, lalo na kung may implikasyon sa kalusugan.

Sa agham, dito nagsisimula ang progreso—hindi sa agarang kasagutan, kundi sa mga tanong na piniling suriin.

Higit pa sa isang pag-aaral tungkol sa makahiya, inilalagay nito ang dysmenorrhea bilang kondisyong nararapat pagtuunan ng pansin at patuloy na pag-aralan upang makahanap ng mas angkop na tugon.

Sa ganitong paraan, ang dysmenorrhea ay hindi na lamang basta tinatanggap, kundi kinikilala bilang isang seryosong usaping pangkalusugan na nararapat pag-aralan nang masinsinan.