Hindi titulo ang sukatan kundi pananagutan

Sa gitna ng muling pagyanig sa liderato at operasyon ng Senado, isang mas mahalagang usapin ang lumilitaw kaysa sa mga pulitikal na banggaan: ang kakayahan ng mga halal na opisyal na gampanan ang kanilang pangunahing tungkulin nang hindi inuuna ang pansariling interes, emosyon, o pampulitikang kalkulasyon. Sa kasalukuyang kalagayan ng kapulungan, maituturing na hindi kakulangan sa legal na kaalaman ang ugat ng problema kundi kakulangan sa pananagutan at responsibilidad.

Sa loob ng magkakasunod na araw mula Hunyo 1 hanggang Hunyo 2, dalawang sesyon ng Senado ang hindi natuloy dahil sa kawalan ng quorum bunsod ng hindi pagdalo ng mga miyembro ng majority bloc. Ang agarang epekto nito ay ang pagkaparalisa ng mga gawaing lehislatibo, mula sa pagtalakay ng mga panukalang batas hanggang sa mga pagdinig na may kaugnayan sa mga usaping pambansa. Sa isang institusyong nakasalalay sa presensya at partisipasyon ng mga senador, ang ganitong pangyayari ay hindi simpleng aberya kundi seryosong pagkukulang sa pagtupad ng tungkulin.

Mas lalong naging mabigat ang sitwasyon nang umabot sa puntong kinailangang muling isaayos ang pamunuan ng Senado upang maibalik ang operasyon nito. Nitong Hunyo 3, 2026, sa gitna ng krisis sa quorum at patuloy na pagliban ng nakararami sa hanay ng majority bloc, muling niyanig ang liderato ng kapulungan sa muling pag-oorganisa nito, kung saan itinalaga si Sen. Sherwin ‘Win’ Gatchalian bilang Senate President Pro Tempore upang tiyakin ang pagpapatuloy ng mga gawain ng Senado. Ang hakbang na ito ay nagpapakita na ang institusyon ay napilitang punan ang puwang na iniwan ng kakulangan sa presensya at koordinasyon ng mismong mga kasapi nito.

Lumilitaw din na sa puntong ito, ang mga nakasanayang ugnayang pampulitika ay unti-unting naisasantabi sa harap ng mas agarang pangangailangang mapanatiling gumagana ang institusyon. Hindi na lamang usapin ng mga alyansang partidista ang sentro ng diskusyon kundi ang mismong kakayahan ng Senado na ipagpatuloy ang mandato nitong gumawa ng batas at magsagawa ng mga tungkuling ipinagkatiwala rito ng Konstitusyon.

Gayunman, hindi nagtapos ang kontrobersiya sa muling pagkakaroon ng quorum. Sa mga sumunod na araw, naging sentro ng debate ang legalidad ng sesyong ginanap noong Hunyo 3. May mga nagsabing hindi sapat ang bilang ng mga dumalo upang magsagawa ng mga hakbang na may kaugnayan sa reorganisasyon ng Senado. Ngunit sa kabila ng magkakaibang interpretasyon, nagpahayag ang Integrated Bar of the Philippines (IBP), ilang law deans, at mga eksperto sa batas na ang sesyon ay may sapat na legal na batayan at maituturing na balido sa ilalim ng umiiral na jurisprudence, partikular ng doktrinang Avelino v. Cuenco.

Mahalagang tandaan na hindi simpleng teknikalidad ang pinag-uusapan dito. Ang diwa ng naturang doktrina ay nakasandig sa paniniwalang hindi dapat maparalisa ang isang demokratikong institusyon dahil lamang sa kawalan ng presensya ng ilang miyembro. Sa madaling salita, ang batas ay hindi dapat gamitin upang hadlangan ang pagpapatuloy ng operasyon ng mga institusyong pampamahalaan, kundi upang tiyaking natutupad nila ang kanilang mga tungkulin sa sambayanan.

Subalit kahit pa napatunayang may legal na batayan ang naging remedyo ng Senado, hindi nito nabubura ang mas malalim na suliranin. Ang tunay na tanong ay hindi kung legal bang naibalik ang operasyon ng kapulungan. Ang mas mahalagang tanong ay kung bakit kinailangan pang umabot sa ganitong sitwasyon bago muling makapagtrabaho nang maayos ang Senado.

Kapag ang isang institusyon ay napipilitang magsagawa ng pambihirang hakbang upang maibalik lamang ang normal na operasyon nito dahil sa kawalan ng quorum, malinaw na may problema sa mismong pagganap ng ilan sa kanilang mga pangunahing obligasyon. Ang presensya sa sesyon ay hindi opsyonal na gawain kundi bahagi ng responsibilidad na kaakibat ng pagiging halal na kinatawan ng taumbayan.

Dito nagiging malinaw na hindi sapat ang pagtingin sa titulo, propesyon, o legal na background bilang batayan ng kredibilidad. Ang mga sangkot sa kasalukuyang krisis ay hindi mga baguhan sa batas at pamamahala. Marami sa kanila ay mga abogado, beteranong mambabatas, at matagal nang nasa serbisyo publiko. Subalit sa kabila ng kanilang karanasan at kwalipikasyon, hindi nila napigilan ang pagkaparalisa ng isang institusyong inaasahang tuloy-tuloy na gumagana sa ngalan ng sambayanan.

Ang mas mabigat na tanong ngayon ay hindi kung sino ang may sapat na kaalaman sa batas kundi kung sino ang aktuwal na tumutupad sa obligasyong kaakibat ng kapangyarihang ipinagkaloob sa kanila. Sapagkat sa bawat hindi natutuloy na sesyon, may mga panukalang naantala, mga imbestigasyong napuputol, at mga suliraning pambansa na hindi nabibigyan ng agarang tugon. Ang epekto ng kawalan ng presensya ay hindi panloob na usapin lamang ng Senado. Ito ay direktang pasanin ng sambayanan.

Hindi rin dapat maliitin ang implikasyon nito sa kultura ng pamamahala. Kapag ang kawalan ng presensya at pakikilahok ay nagiging katanggap-tanggap sa pinakamataas na antas ng lehislatura, nagkakaroon ito ng mapanganib na mensahe na maaaring ipagpaliban ang pananagutan at isantabi ang tungkulin kapag hindi ito naaayon sa interes ng mga nasa kapangyarihan. Ang Senado, bilang isa sa pinakamataas na institusyon ng republika, ay inaasahang maging huwaran ng disiplina, propesyonalismo, at serbisyo publiko.

Higit pa rito, ipinakita ng mga pangyayari na ang krisis ay hindi bunga ng kakulangan sa kaalaman sa batas. Sa halip, ito ay bunga ng kakulangan sa presensya, pakikilahok, at pagtanaw sa tungkulin bilang obligasyong hindi maaaring talikuran. Ang pagiging abogado o eksperto sa batas ay nawawalan ng kabuluhan kung ang mismong institusyong gumagawa ng batas ay nahahadlangan dahil sa kawalan ng aktibong partisipasyon ng mga mambabatas.

Tunay na ang pinakamatinding tanong ay hindi tungkol sa legal na background ng mga senador kundi tungkol sa kanilang pananagutan sa bayan. Sapagkat ang kapangyarihang kanilang tinatamasa ay hindi personal na pribilehiyo kundi pampublikong tiwala na may kasamang obligasyon, presensya, at paninindigan.

Idildil nawa natin na ang titulo ay hindi sukatan ng kredibilidad kundi ng pananagutan. Sapagkat walang saysay ang mataas na pinag-aralan kung ang panunungkulan ay kinakikitaan ng kapabayaan, kawalan ng paninindigan, at pagtalikod sa sinumpaang responsibilidad sa bayan. Sa huli, hindi ang diploma, propesyon, o katayuan ang huhusga sa isang lingkod-bayan. Ang kanilang mga gawa, pagpapasya, at pagtupad sa tungkulin ang magsisilbing tunay na sukatan ng kanilang kredibilidad sa harap ng mamamayan.