Sana buhay pa si lolo kapag mayaman na ako

May mga pagmamahal talagang hindi kailangang sabihin para maramdaman.

Sa maraming tahanang Pilipino, ang lolo ang madalas na pinakatahimik magmahal. Hindi sila mahilig sa matatamis na salita o mahahabang lambing. Hindi rin sila iyong basta-basta yayakap at magsasabing “mahal kita.” Ngunit sila ang unang nagtatanong kung kumain ka na ba, mag-aabot ng baryang nakatiklop sa palad mo bago ka umalis, o maghihintay sa sala hanggang makarating kang ligtas sa bahay.

Noong bata pa tayo, akala natin karaniwan lamang ang mga bagay na iyon. Akala natin normal lang na may nakahandang tinapay kapag nagpupuyat tayo sa pag-aaral, o may kape nang nakatimpla kapag hindi tayo makababa para kumain. Hindi natin napapansin na sa simpleng paghahatid ng pagkain sa silid o sa mahinang katok sa pinto tuwing gabi, may pagmamahal palang tahimik na nananatili.

Habang tumatanda tayo, saka natin unti-unting nauunawaan na hindi pala basta pag-aalaga lamang ang lahat ng iyon.

Pagmamahal pala iyon.

May mga lolo na marunong magmahal sa paraang hindi kailangan ipagsigawan. Kapag umiiyak tayo, hindi sila nagbibigay ng mahahabang payo. Madalas uupo lamang sila sa tabi natin. Minsan kukuwentuhan tayo ng lumang alaala; minsan naman, tatawanan tayo hanggang sa mapangiti na rin tayo kahit mabigat pa ang loob natin. Hindi nila kailangang maging magaling sa salita dahil sapat nang maramdaman nating may taong handang samahan tayo sa bigat ng mundo.

Noong elementarya ako, may mga gabing umiiyak ako habang nakatitig sa proyektong hindi ko alam paano sisimulan. Habang nalilito ako sa mga dekorasyon sa Sining o sa mga gawain sa Agham, may isang taong tahimik na uupo sa tabi ko upang tulungan akong tapusin ang lahat. Siya ang naggugupit ng karton, nagdidikit ng papel, at nag-aayos ng mga kawad habang ako nama’y kunwaring tumutulong kahit nakatingin lamang sa ginagawa niya.

Hindi siya nagrereklamo.

Sa halip, para bang mas natutuwa pa siyang gumagaan ang pasan ko.

Tuwing Linggo naman, may kakaibang payapang bumabalot sa bahay. Magkatabi lamang kaming nanonood ng telebisyon habang umiikot ang mahinang tunog ng bentilador sa sala. May mga sandaling puro tawanan, at mayroon ding katahimikan na hindi kailangang punuin ng salita. Pagsapit ng hapon, sabay kaming matutulog, at pagdating ng paggising ay may nakahain nang itlog at tinapay o kaya nama’y abokadong may yelo at kondensada.

Simple lamang ang mga sandaling iyon.

Ngunit habang tumatagal, sila pala ang mga alaala na unang hinahanap ng puso kapag napapagod na tayo sa buhay.

Parang kapeng barako ang pagmamahal ng isang lolo — walang mamahaling timpla, walang magarbong presentasyon, ngunit mainit at totoo. Kape, gatas, at asukal lamang, ngunit kayang magbigay ng ginhawa matapos ang mahabang araw. Sa bawat tasang iniaabot nila, hindi lang katawan natin ang nagigising kundi pati pakiramdam nating may taong nagmamalasakit sa atin.

May mga lolo ring mahigpit magmahal. Ayaw tayong maglaro sa labas hanggang gabi at madalas tayong pagalitan kapag matigas ang ulo natin. Noong bata pa tayo, pakiramdam natin ay napakasungit nila. Ngunit habang lumalaki tayo, saka natin nauunawaan na ang higpit pala nila ay anyo rin ng pag-aaruga. Kaya nila tayo pinipigilan dahil natatakot silang mapahamak tayo.

Ganoon magmahal ang lolo ko.

Ganoon magmahal ang mga lolo.

Hindi maingay.

Ngunit palaging nariyan.

Sila iyong handang magtipid para lamang may maibigay sa apo. Sila iyong may nakatagong kendi sa bulsa o baryang palihim na iaabot kapag walang nakatingin. At kahit hindi nila sabihin nang diretso, sila rin ang unang naniniwala sa kakayahan natin.

Habang tumatanda tayo, saka natin mas nararamdaman ang bigat ng panahon. Habang abala tayong habulin ang mga pangarap natin, unti-unti ring tumatanda ang mga taong tahimik na naniwala sa atin mula pa noong una.

Kaya siguro maraming apo ang may iisang hiling na tahimik lang nilang kinikimkim: 

“Sana buhay pa si Lolo kapag mayaman na ako.”

Hindi dahil gusto lang nating makabawi sa pamamagitan ng pera.

Kundi dahil gusto nating maranasan nilang sila naman ang aalagaan. Sila naman ang paghahainan ng pagkain. Sila naman ang bibigyan ng mga bagay na noon ay hindi nila mabili para sa sarili nila dahil mas inuuna nila ang pamilya.

Dahil buong buhay nila, tayo muna bago sila.

At siguro, iyon ang pinakamasakit at pinakamagandang katotohanang dala ng pagmamahal ng isang lolo — tahimik man ito, mananatili naman habang-buhay.